سورهٔ ناس

بگو پناه می‌برم به پروردگار مردم {چون خدای تعالی شأنه به نبیّ خود (ص) امر به استعاذه از «وسواس» صادر از شیاطین جنّ و انس را کرده بود و آن وسواس به غیر از انسان ناسى (فراموش کننده) بر ذکر خداوند تعلّق نمی‌یابد ربّ را اضافه به «النّاس» کرد و تعبیر به ناس نمود برای اشاره به اینکه آن وسواس جز برای ناسى نمی‌باشد، و ربّ النّاس همان ربّ الارباب است لکن با اسم خود محیط به کلّ اسماء مسخّر بر کلّ الارباب است و او ربّ النّوع انسانی است، و همان معبّر عنه به روح است و او اعظم از جبرئیل و میکائیل است و با احدی از انبیاء (ع) نبوده و با محمّد (ص) بود و مرتبۀ او فوق امکان و تحت وجوب است و آن مقام علویّت علی (ع) است} [و معنی می‌دهد: ای محمّد (ص) از استعاذۀ خود به خداوند خبر بده و آن را با زبان قال خویش و با زبان حال خود انشاء کن، و چون استعاذۀ تو از شرّ وسواس است و آن جز در مظهر مردم ظاهر نمی‌شود، چه با زبان مردم باشد یا با زبان جنّ در سینۀ مردم یکسان است برای تو استعاذه به ربّ النّاس بطور مخصوص برای تو شایسته می‌باشد به خلاف استعاذۀ تو در سورۀ سابق، و چون در اوّل امر هنوز آثار ربوبیّت او برای سالک با تنقیص و تکمیل و خذلان و جبران به غفران ظاهر نمی‌شود به نبیّ‌اش (ص) به این امر کرد که نخست از آن به عنوان ربوبیّت تعبیر کند و]

پادشاه مردم [اشعار به اینکه او تعالی در احوال ثانی ملکیّت خود و مالکیّت خود بر همۀ اشیاء را بر سالک ظاهر می‌کند، و آن بعد فنای تامّ و تقوای تامّه است و]

خدای مردم [اشاره به این است که او تعالی بعد فنای عبد و بقای او بعد فناء به عنوان معبود برای عبد می‌گردد، و امّا قبل آن پس معبود او اسمی از اسماء او می‌باشد]

از شرّ وسواس پنهان شونده [چون شیطانِ مُوسوس از عادتش تأخّر از انسان یا غیبت از او حین ذکر خداوند می‌باشد به عنوان خنّاس نامیده شده]

که در سینه‌های مردم وسوسه می‌کند {و وسوسه حدیث نفس و حدیث شیطان است به آنچه که در آن خیر و نه نفع نیست}

از [جهت] جنّ و مردم [وسوسه می‌کند].