سورهٔ نحل

و کسانی که بعد از آنکه به آنها ظلم شد در راه خدا هجرت کردند البتّه برای آنها در دنیا [خانه‌ای] نیکو بناء می‌کنیم و البتّه اجر آخرت (لقای رحمان و جنّت رضوان) بزرگتر است اگر [مردم آن را] می‌دانستند

کسانی که صبر کرده‌اند و بر پروردگارشان توکّل می‌کنند

و قبل از تو مگر مردانی را نفرستادیم [و تعجّبی در بودن تو به عنوان رَجُلى از جنس آنان نیست زیرا تو مثل رسولان گذشته هستی] که به آنها وحی می‌کردیم [و امتیاز آنها به وحى بود همانطور که امتیاز تو به وحى است و انکار آنها رسالت تو را، برای بشری مثل آنها بودن تو، انکار بر رسالت جمیع رسولان است] پس اگر [اوصاف انبیاء یا اوصاف محمّد موعود (ص) را یا احکام دین را] نمی‌دانید از اهل ذکر سؤال کنید {و ذکر همان اضافهٔ حقّ به خلق و همان مشیّت و «حقّ مخلوقٌ به» است و آن حقیقت ولایت و خاتم الاولیاء و او علی (ع) همان متحقّق به آن و مظهر تامّ آن است و سایر اولیاء (ع) مظاهر علیّ (ع) و از اَظْلال (سایه‌ها) او هستند، و نبوّت که همان مِصْباح (چراغ) است مظهر ولایت است و رسالت که مانند زُجاجه (شیشه) است مظهر نبوّت است، و آنچه که در عالم طبع است از بشریّت رسولان و انبیاء و اولیاء (ع) و کتب آنها و احکام قالبیّه و قلبیّهٔ آنها و سایر اجزای عالم طبع که مانند مشکات هستند به تمامی خود مُستنیر به نور مصباح هستند و آن نور همان ذکر حقّ و تذکر او است؛ و «اهل ذکر» گاه بر کسی که ذکر در تصرّف او است مانند اولیاء و انبیاء و رُسُل (ع) اطلاق می‌شود و گاه بر کسی که ذکر به او اضیف (اضافه) شده اطلاق می‌شود و آن هر کسی است که دعوت ظاهرهٔ رسولان (ع) و انبیاء را یا دعوت باطنهٔ اولیاء (ع) را قبول می‌کند، و همچنین اهل ذکر بر کسی که منتحل دعوت عامّه است اطلاق می‌شود مانند یهود و نصاری و مجوس و اکثر اهل اسلام زیرا آنها حقیقتاً از اهل ذکر و ملّت (آیین) الهی نیستند چون تحقّق انتساب به یک ملّت شرایط و عهود و مواثیقی (پیمان‌هایی) دارد و آنها اینها را ندارند، و ذکر بر اولیاء و احکام آنان و بر انبیاء و رسل (ع) و احکام آنها و کتب الهیّهٔ آنها اطلاق می‌شود پس تفسیر ذکر به رسول (ص) و به علی (ع) و به قرآن و سایر کتب آسمانی و به احکام رسالت و نبوّت که همان ملّت الهی هستند صحیح است، و همچنین تفسیر اهل ذکر به انبیاء و اولیاء (ع) و اصل همه آل محمّد (ص) هستند و به کسی که دعوت عامّه را قبول کرده و کسی که دعوت خاصّه را قبول کرده و به کسی که انتساب به یک نبیّ و ملّت الهی و کتاب آسمانی را منتحل شده همگی صحیح هستند، و «سؤال» گاهی از حال رسل و انبیاء و اولیاء (ع) می‌باشد، و گاهی از علامات رسول ما ختمی (ص) و از اوصیای او می‌باشد، و گاهی از احکام نبوّت}

[یا] بیّنات [یعنی آثار نبوّت و رسالت و احکام آن دو] و زُبُر [یعنی آثار ولایت و احکام آن را نمی‌دانید]، و ذکر را [یعنی قرآن یا احکام نبوّت یا ولایت را] به تو نازل کردیم تا برای مردم آنچه که به آنها نازل شده [و مقصود از مجموع آنچه که نازل شده ولایت علیّ (ع) است] را بیان کنی و تا آنها فکر کنند [پس بدانند که اصل در جملهٔ احکام همان اقتداء و خروج از رأی و استبداد است و آن میسّر نمی‌شود مگر با وجود کسی که به او اقتداء شود و اینکه آن از تعیین کسی که به اذن خداوند به او اقتداء شود لابدّ بر تو است تا تسلیم امر خلیفهٔ تو و کسی که او را تعیین کرده‌ای شوند و به او اقتداء نمایند و رستگار شوند]

آیا پس کسانی که به بدی‌ها مکر کردند از اینکه خداوند زمین را با آنها فرو ببرد ایمن هستند؟ یا از جایی که نمی‌فهمند به آنها عذاب برسد؟ [مانند آمدن عذاب از جایی که امید ثواب می‌دارد]

یا آنها را در [حین] تقلّب [یعنی رفت و آمد و داد و ستدشان در مکاسبشان و داد و ستدشان یا در هنگام تقلّبشان در آراءشان و مکرشان، یا در تقلّبشان در آنچه که آن را صلاح برای خود می‌پندارند مانند صور اعمال صالحه] فرو بگیرد و آنها عاجز کننده [ما] نیستند [که آنها را در عین هوشیاریشان و تفطّنشان (فهمشان) عذاب کنیم]

یا آنان را [در حالی که] وحشتزده‌اند [به تدریج در حال حذر (هوشیاری) و التفات آنها به عذاب و حیله‌گری آنها برای دفع آن] فرو بگیرد [تا مبادا به آنچه که به امثال آنان نازل شده متنبّه (بیدار) شوند] زیرا پروردگار شما البتّه رئوف و رحیم است [یعنی سزاوار نیست که به سبب رحمت او ایمن شوند زیرا وقتی که استحقاق نباشد رحمت او نمی‌رسد، یا اگر به شما مهلت می‌دهد و عجله نمی‌کند پس برای این است که پروردگار شما البتّه رئوفى رحیم است]

آیا ندیده‌اند آنچه که خداوند از هر چیزی که خلق کرده سایه‌های آنها از راست و چپ‌ها بر می‌گردند [یعنی سایه‌ها را با قلب (دگرگون) کردن آنها مقلوب می‌کند در حالی که] به خداوند سجده می‌کنند و (در حالی که) آنها خضوع کننده‌اند

و آنچه که در آسمان‌ها هست و آنچه که در زمین هست از جنبندگان و ملائکه [که آنها فوق آسمان‌ها و زمین هستند] فقط به خداوند سجده می‌کنند و آنها [از عبادت او] استکبار نمی‌ورزند

و از فوق خود، از پروردگارشان می‌ترسند و آنچه را که امر می‌شوند انجام می‌دهند