سورهٔ انبیاء

و [بعد جدا کردن آن دو] کوه‌ها را در زمین قرار دادیم که مبادا [زمین] آنها (مردم) را تکان بدهد و در آن درّه‌های وسیع را به عنوان راه قرار دادیم تا آنها راهی [به معایششان و مصالحشان و منافعشان و دفع مضارّ خود و به سوی شهرهای صوریشان و مواطن حقیقی خود] بیابند

و آسمان را سقفی محفوظ [از اندراس (کهنه شدن) و فناء تا آن وقت معلوم، یا از وقوع بر زمین، یا از استراق سمع] قرار دادیم و (حال آنکه) آنها از آیات آن اعراض کننده‌اند

و او کسی است که شب و روز را خلق کرد [که آن دو برای آنان مشهود هستند] و آفتاب و ماه را که [آن دو از اعظم آیات آن هستند و متکوّنی تکوّن نمی‌یابد مگر به سبب تأثیر آن دو] هر کدام [از خورشید و ماه] در سپهری (مداری) شناوری می‌نمایند

و برای بشری قبل از تو جاودانگی قرار ندادیم آیا [منتظر مرگ تو هستند نه مرگ خودشان؟!] پس اگر تو بمیری پس آنها جاودانه هستند؟

هر نفسی چشندهٔ مرگ است و شما را با امتحان کردن به بد و خوب می‌آزمائیم {انسان دارای مراتبی است و هر مرتبه از آن شرّ و خیر خاصّ خود را دارد زیرا مرتبهٔ حیوانیّت، ملایمات شهوات آن و غضبات آن خیرات آن است، و مرتبهٔ بشریّت، خیرات آن، این ملایمات است لکن با عدم خروج از انقیاد عقل، و مرتبهٔ قلبیّه ملائمات آن، علوم و اوصاف جمیله (زیبا) است، و شرور هر کدام منافرات آن است؛ و هکذا، و گاهی خیر مرتبه‌ای برای مرتبهٔ دیگر به عنوان شرّ می‌باشد، و گاهی به عنوان خیر می‌باشد و گاهی نه به عنوان شرّ می‌باشد و نه به عنوان خیر، و معنی «ابتلاء»، اختبار (آزمودن) و خلاصی یافتن است از آنچه که شایسته نیست که با انسان باشد، و اختبار به شرِّ مراتب واضح است و اختبار به خیرِ آنها به این است که نظر می‌شود که آیا او شکر می‌کند و در خیر به مفیض (افاضه کننده) خیر توجّه می‌کند یا طغیان می‌کند و از او یاد نمی‌کند، زیرا در شکر کردن، برای لطیفهٔ انسانیّه از آلودگی‌ها و برای نفس از رذایل، خلاصی هست، و در طغیان، برای لطیفهٔ سجّینیّه از شایبه‌های علیّین و برای نفس از شوب خصایل خلاصی هست} و به ما بازگردانده می‌شوید

و وقتی که کسانی که [به خداوند یا به تو یا به علی (ع)] کفر ورزیده‌اند تو را می‌بینند تو را جز به سُخره کردن نمی‌گیرند که آیا این همان کسی است که از خدایان شما [به بدی] یاد می‌کند؟ و (حال آنکه) آنان خود به ذکر رحمان کافر هستند

[سرشت] انسان از عجله (شتاب) خلق شده، بزودی آیات خود [در مؤاخذهٔ استهزاء کنندگان] را به شما نشان خواهم داد پس درخواست عجله نکنید

و می‌گویند: اگر راستگو می‌باشید این وعده [قیامت یا عذاب که وعده می‌دهید] کی است!؟

اگر کسانی که کفر ورزیده‌اند وقت [احاطهٔ] آتش [به خود] را می‌دانستند که نمی‌توانند [آن را] از روی خود و از پشت خود باز دارند و یاری هم نخواهند شد [یعنی قدرت دفع عذاب از خودشان را ندارند و معین (کمک کنندهٔ) دیگری هم به آنها کمک نمی‌کند]

بلکه ناگهانی به آنها می‌رسد و آنها را بُهت زده (حیران) می‌کند [به حیثی که شعور و تدبیر برای دفع آن برای آنان باقی نمی‌ماند] که نه توانایی ردّ (بازگرداندن، دفع کردن) آن را [از خودشان] دارند و نه [برای تدبیر دفع آن یا برای توبه و معذرت، یا برای جبران مافات از خود با اعمال صالحه] به آنها مهلت داده می‌شود