سورهٔ مؤمنون

ای رسولان از پاکیزه‌ها بخورید {اکل (خوردن) به آنچه که عرف آن را به عنوان خوردن می‌شناسد اختصاص ندارد بلکه ادراک هر مدرک و فعل هر عضو و تحریک هر محرّک و تحرّک هر متحرّک برای آن اکل است و چون مراتب انسان زیاد می‌باشد طیّبات هر مرتبه از جهت خلقی بودن آن آنچه است که ملایم ملذّه برای وی باشد و از جهت حقّی آن آنچه است که مباح مکسوبه به امر خداوند مرضیّ (مورد پسند) خداوند باشد، چه موافق با سایر مراتب باشد یا نباشد} و به صالح [بزرگ یعنی همان ولایت و توجّهات و استعدادات و الهامات و مشاهدات متعلّق به آن] عمل کنید همانا من به آنچه [از اعمال قالبی و قلبی] که عمل می‌کنید دانا هستم

و [به رسولان گفتیم:] همانا این امّت شما [یعنی دین شما یا جماعت شما که آمّون (مؤمنان، ایمان داران) به شما، مؤتمن (اقتداء کننده) به شما هستند] امّتی واحد است {یعنی ای رسولان شما ائمّه بر بندگان ما هستید، پس به اعمال قالبیّهٔ مرضیّه بر نفوس و بر ما عمل کنید تا امّت‌های شما از شما تأسّی کنند و از شما منزجر نشوند و از شما و از دینتان متنفّر نشوند، و به اعمال قلبی عمل کنید که با آن توجّه شما به ما و استفاضهٔ (طلب فیض کردن، فیض بردن) شما از ما است تا تربیت شما بر بندگان ما بحسب ظاهر و باطن تمام شود، برای اینکه من به آنچه اعمال قالبیّه و قلبیّه‌ای که می‌کنید دانا هستم، و برای اینکه این امّت شما است و باید منظور از اعمال شما، صلاح حال آنان باشد} و من پروردگار شما هستم [که آنچه که قوام شما به آن است و آنچه که صلاح شما و صلاح امّت‌هایتان به آن است را بر شما افاضه می‌کنم، پس در عدم مراقبت حال امّت‌ها و عدم توجّه به من برای اخذ آنچه که صلاح امّت‌ها به آن] پس از من بترسید

پس [امّت هر رسولی در زمان او بواسطهٔ مراقبت رسول (ع) و اجتماع آنها بر ملّت او امّت واحدى بودند، پس بعد از رفتن رسولشان به خاطر استبداد به رأی بعضی از آنان و عدم انقیادشان بر وصیّ رسولشان و اختیار کردن هر کدام مذهبی و مسلکی را] امرشان (امر دینشان) را بین خود به فرقه‌هایی قطعه قطعه (متفرّق) کردند که هر حزبی (گروهی) به آنچه که نزد آنها است شادمانند

پس آنها را تا چندی (مدّتی) [یعنی تا حین (وقت) عذاب به دست تو یا به دست خلیفهٔ تو یا تا حین مرگ و ظهور علیّ (ع)] در غفلت خویش رها کن (واگذار)

آیا می‌پندارند که چون آنان را با مال و فرزندان مدد می‌کنیم

در [دادن] خیرات به آنها شتاب می‌کنیم؟ [پس به خاطر آن از وصیّ تو استنکاف می‌کنند!] بلکه شعور نمی‌ورزند [که آن استدراج و مکر برای آنها است و لذا می‌پندارند و استنکاف می‌کنند]

همانا کسانی که آنها از ترس پروردگارشان بیمناک هستند

و آنها کسانی هستند که به آیات پروردگارشان [یعنی به جملهٔ آیات او بخصوص به آیات بزرگ او از انبیاء و اولیاء (ع) اذعان می‌کنند، یا کسانی که با بیعت عامّه یا خاصّه به آیات پروردگارشان ایمان می‌آورند یا کسانی که به سبب آیات پروردگارشان به اینکه آیات آفاقی و انفسی سبب برای این گشته که به انبیاء (ع) توجّه کنند با بیعت عامّه یا خاصّه ایمان می‌آورند و با بیعت عامّه بر دست آنان اسلام آوردند، یا به اولیاء و بر دست آنان با بیعت خاصّه] ایمان می‌آورند

و آنان کسانی هستند که [بعد اسلام یا ایمان] به پروردگار [مضاف] خود [و همان ربّ آنان در ولایت] شریک نمی‌آورند [به اینکه بر دست غیر آنان بیعت کنند یا به غیر آنان توجّه کنند یا از غیر آنان اطاعت کنند یا از هوایشان تبعیّت کنند]

و کسانی هستند که آنچه که داده شده‌اند را می‌دهند [آنچه که اعطاء شده‌اند را عطاء می‌کنند از صدقات یا از جملهٔ اعمال الهی] و (در حالی که) قلوبشان ترسان (خائف) [از تقصیرشان در اعمال] است [برای اینکه آنان می‌دانند که استطاعت ندارند که فی الله به حقّ جهاد او مجاهده کنند و دربارهٔ او به حقّ جهادشان جهاد نمی‌نمایند] از اینکه آنها [هنوز با تقصیر به سوی خداوند یا] به سوی پروردگار [مضاف]شان بازگشت کننده‌اند [یا قلوب آنان ترسان است از اینکه آنها هنوز با تقصیر به سوی خداوند یا به سوی ربّ مضافشان باز می‌گردند، یا قلوب آنان ترسان است از فوت رجوع به ربّشان و از اینکه برای آنان رجوع به حضور نزد ربّ مضافشان با فکر مصطلح صوفیّه که همان تمثّل صورت شیخ نزد سالک است ممکن نمی‌شود، یا قلوب آنان ترسان است برای اینکه آنها در سلوک به سوی ربّ مضافشان می‌باشند و هر چه به او نزدیک می‌شوند بیشتر از سابق به عظمتش مستعشر می‌شوند و هر چه به عظمت او مستعشر می‌شوند خشیت و هیبت او بر آنها شدیدتر می‌شود]