سورهٔ بقره

این امّتی است که درگذشته است، آنچه که آنها کسب کرده‌اند برای آنها است و آنچه که شما کسب کنید برای شما است و از آنچه که آنان عمل می‌کردند سؤال نمی‌شوید

بزودی سفیهانی از مردم {مراد از سُفهاء از منافقان و مشرکان و اهل کتاب کسانی هستند که احلام (خِرَد) آنان خفّت یافته و به آنچه که از پدرانشان دیده‌اند عادت کرده‌اند و با عقولشان نظر (تأمّل کردن، اندیشه کردن) نمی‌کنند و مُنقاد کسی که نظر کرده است نمی‌شوند} خواهند گفت چه چیزی آنها را از قبله‌ای که آنها بر آن بودند (بیت المقدّس) روی گردان نمود، [بعد آنکه آن را گفتند] بگو: مشرق و مغرب برای خداوند است کسی که بخواهد را به راه مستقیم هدایت می‌کند [و آن از خداوند است به آنچه که حکمت او به آن اقضاء کند و وظیفه از جانب خلق تسلیم بر امر او است]

[شما را به ایمان به خداوند و به آنچه که نازل شد و به راه راست هدایت کردیم] و این‌چنین شما [یعنی ائمّه (ع) و کسانی که پا جای پای آنها می‌گذارند و بسان آنها از مشایخ ایشان] را امّتی وسط [یعنی متوسّط بین مفرِطین (افراط کنندگان) و مفرِّطین (تفریط کنندگان)] قرار دادیم تا شاهدانی بر مردم باشید و رسول شاهد (اظهار کنندهٔ خیر و شرّ) بر شما باشد و قبله‌ای [یعنی بیت المقدّس] که [به مدّت چهارده سال] بر آن بودی را قرار ندادیم مگر اینکه تا کسی که از رسول تبعیّت می‌کند را از کسی که [از دین محمّد] به عقب خود بر می‌گردد را بدانیم (تمییز دهیم) و اگرچه [قبله‌ای که بر آن بودی، یا نماز به سوی این قبله در آن وقت] مسلّماً کبیره‌ای گران می‌باشد، مگر بر کسانی که خداوند [آنها را] هدایت کرده [نه بر کسانی که برای اغراض نفسانی بدون هدایتى از خداوند با محمّد (ص) بیعت نمودند] و خداوند بر آن نباشد که ایمان شما [یعنی نمازتان] را ضایع کند همانا خداوند نسبت به مردم البتّه رئوف و رحیم است

گاهی برگرداندن رویت را در آسمان می‌بینیم و حتماً تو را [در نمازت] به سوی قبله‌ای (کعبه) [که جز این نیست که] تو از آن راضی شوی بر می‌گردانیم پس رویت را به طرف مسجد الحرام {یعنی هتک آن حرام است} بگردان و هر جایی که بودید پس رویتان را به سوی آن برگردانید [پس همانا آن حقّ است از پروردگار شما] و همانا کسانی که کتاب داده شده‌اند {و مراد از کتاب، شریعت الهیّه است از هر پیامبری که باشد، یا کتاب تورات و انجیل است} البتّه می‌دانند که آن [تحویل (تغییر دادن) یا توجّه یا طرف مسجد، یا مسجد از حیث توجّه] حقّ از پروردگارشان است [برای اینکه آنها اهل شرایع الهیّه بودند و هر کسی که داخل در شریعتی الهیّه است، می‌داند که احکام در هر شریعتی مغایر با شریعت دیگر هستند، و بعض آنچه که در شریعتی هست با شریعت دیگر نسخ می‌شود بنابر اینکه اهل کتاب در کتبشان خوانده‌اند و از احبارشان (علمائشان) با اخبار انبیائشان شنیده‌اند که محمّد (ص) است که به دو قبله نماز می‌گزارد] و خداوند از آنچه که عمل می‌کنید غافل نیست

و محقّقاً اگر هر نشانه‌ای [یعنی معجزهٔ مقترحه‌ای (بی اندیشه درخواست شده‌ای) را برای آنان یا غیر مقترحه‌ای] را برای اهل کتاب بیآوری از قبلهٔ تو تبعیّت نمی‌کنند [برای اینکه آنها اصحاب نفس هستند و نفس مانند شیطان عدم انقیاد از فطرت آن است، و طلب آیت جز برای فرار از انقیاد نیست و اگر آیت مقترحه‌ای را بیاوری همچنان مُنقاد نمی‌شود و با عذری دیگر عذر می‌آورد و آیت دیگری را اقتراح (خواستار شدن) می‌کند و این قطع بر اطماع مؤمنین از اتّباع اهل کتاب از آنان است]، و تو تابع قبلهٔ آنان نیستی {قطع بر اطماع آنها است از متابعت او (ص) از قبلۀ آنها، زیرا آنان ‌گفتند: اگر تو بر قبلۀ ما ثابت بودی البتّه امیدوار می‌شدیم که تو صاحب ما می‌باشی که منتظرش هستیم}، و بعض آنان [مانند نصاری] تابع قبلهٔ بعضی دیگر [مانند یهود] نیستند، و محقّقاً اگر تو بعد از آنکه علمی نزدت آمد از هوا‌های آنان تبعیّت کنی {خطاب بر او (ص) است، و مقصود امّت او (ص) است مانند آنچه که سابق آن است زیرا مؤمنان برای رغبتشان در اسلام آوردن اهل کتاب، دوست داشتند که رسول خدا (ص) بر قبلۀ آنان باقی می‌بود تا آنکه اسلام بیاورند}، همانا آنوقت البتّه تو از ستمکاران خواهی بود {قطع بر اطماع مؤمنان از بقای او (ص) بر قبلۀ آنان و اتّباع او (ص) از اهواء آنان است}

کسانی که به آنها [یعنی به احبار (علماء) آنها] کتاب دادیم [محمّد یا تحویل] او [در نمازش به سوی قبلهٔ دیگر] را می‌شناسند همانطور که فرزندانشان را [در منازلشان] می‌شناسند [به حیثی که شکّ و ریب بر آنها ممکن نمی‌شود] و همانا گروهی از آنان [برای محض لجاجت با حقّ دشمنی می‌ورزند] البتّه حقّ را کتمان می‌کنند و (حال آنکه) آنها [حقّ را یا این را که محمّد (ص) نبیّ است] می‌دانند

که این حقّ از پروردگار تو است و [تو] هرگز از تردید کنندگان مباش

و برای هر کسی وجهی (قبله‌ای) هست که او روی کننده به آن است، پس در کارهای خوب از یکدیگر پیشی بگیرید {و در امر قبله به گفتار و به تأویل آن مشغول نشوید، ردّ بر کسانی مانند عامّه است که ولایت و توجّه نفوس به قلب و صاحب قلب را انکار کرده‌اند، و ترغیب است در توجّه از جهات نفسانیّهٔ فانیّه به جهت قلبیّهٔ اخرویّهٔ ولویّهٔ باقیّه، و معنی می‌دهد هر صنفی یا فردی وجهى دارد که به آن توجّه می‌کند و هیچکدام از شما از توجّه کردن به جهتی از جهات منفک نمی‌شود، پس، توجّه کنید به آنچه که به شما نفع می‌رساند و با شما باقی می‌ماند و آن جهت قلب است که توجّه کردن به آن ممکن نمی‌شود مگر با قبول ولایت، پس در ولایت سبقت جوئید که آن اصل جمیع خیرات است}، هر کجا که باشید خداوند شما را جمیعاً خواهد آورد همانا خداوند به هر چیزی توانا است [و با اختلاف شما در مکان و مقام بر جمع کردن شما در مکانی واحد و مقامی واحد و محشری واحد قدرت دارد]

و [برای سفر در شهرها و برای حرکت در شئون و تقلّب (برگردان شدن) در احوال] از جایی که خارج شدی پس رویت را به طرف مسجد الحرام بگردان و همانا آن البتّه به عنوان حقّ (ثابت) از پروردگارت است [یا حقّى است که آن غیر باطل است] و خداوند از آنچه که عمل می‌کنید غافل نیست

و از جایی که خارج شدی پس رویت را به سوی مسجد الحرام بگردان و هر جایی که باشید پس رویتان را به سوی آن بگردانید تا مبادا مردم بر زیان شما حجّتی داشته باشند مگر کسانی از ایشان که ظلم کردند {ظلم به معنی وضع (قرار دادن) شیء در غیر موضع خود است} {زیرا آنان حجّت باطلی علیک (بر تو) وارد می‌کنند همان که: اگر نماز به سوی بیت المقدّس باطل باشد، حتماً نماز آنها در مدّت گذشته باطل بوده، و اگر صحیح بوده حتماً نماز آنها به سوی کعبه باطل می‌باشد} و از آنها نترسید [چون حجّتشان داحضه (واهی، بی اعتبار) است و مطاعنشان (طعنه‌هایشان) ضارّه (ضرررسان) نیست] و از من بترسید [و نظر به امر و نهی من بکنید و به غیر من نظر نکنید] و تا [با اقبال شما به سوی کعبه که آن ظهور قلب و صورت او است] نعمتم را بر شما تمام کنم و به این ترقّب که شما هدایت شوید