سورهٔ بقره

همانطور که رسولی را از شما [که در جسد و بشریّت مشابه با شما است، نه از غیر شما از اصناف ملائکه] به میان شما ارسال کردیم، [او] آیات [تدوینی] ما را بر شما می‌خواند و شما را [از اخلاق رذیله و نقائص بشری] پاک می‌کند [یا با تأسیس آداب نظافت شما را بر طهارت از نجاسات شرعی و ادناس (چرک‌ها) عرفی وامی‌دارد، یا در ذات شما و صفات شما، شما را نمو می‌دهد، یا شما را به تأدیهٔ زکات اموالتان و ابدانتان حمل (وادار) می‌کند، یا شما را اصلاح می‌کند و شما را متنعّم قرار می‌دهد، یا شما را بر امور آخرت تشنه می‌کند] و به شما کتاب و حکمت می‌آموزد و [از امور غیبی] آنچه که هنوز [با قوّت بشری] ندانسته‌اید را به شما تعلیم می‌دهد

پس [جهراً (با صدا) و دون جهر (بدون صدا) با زبان و به جنان به سرّ و هنگام فعال (عمل) با تذکر (یادآوری) امر و نهی و هنگام نعمت با شکر] مرا یاد کنید {ذِکر، حفظ شیء است در خاطر و در جاری کردن آن بر زبان و در صیت (آوازه) و شرف استعمال می‌شود، ذکر لسانی (ذکر جلّی) جاری کردن مذکور با اسماء او و اوصاف او بر زبان است، ذکر قلبی (ذکر خفی) که آن مصطلح صوفیّه است و آن ایضاً تذکر ذاکر بر مذکور است، و ذکر نفسی تذکر مذکور در نفس است، و تذکّر مذکور هنگام هر فعل و نعمت است با تذکر امر او و نهی او و شکر او قسم دیگری از ذکر است. ذکر لسانی و قلبی چون آن دو از عبادات می‌باشند و عبادات لابدّ از اخذ آن از صاحب اجازهٔ شرعیّه هستند، و الّا وقتی که عابد مجاز نباشد مقبول نمی‌باشد، چه موافق باشد یا مخالف، چنانکه در فقه تقریر شده که وقتی که از صاحب اجازه اخذ نشوند آن دو اثر نداشته باشند بلکه می‌گوییم: که شیطان البتّه مترصّد عابد است و ذاکر غیر آخذ (اخذ کننده) از صاحب اجازه، پس اسماء الهیّهٔ جاری شده بر زبانش را از معنای آنها خالی می‌کند و خودش را در آنها قرار می‌دهد، آنگاه ذاکر، ذاکر شیطان می‌گردد و (حال آنکه) او می‌پندارد که او ذاکر خدا است و زبانش را به الفاظی می‌چرخاند که گمان می‌کند که آنها اسماء خدا هستند، و (حال آنکه) آنها اسماء خدا نیستند، بلکه آنها اسماء شیطان هستند پس با ذکر از باب رحمان طرد می‌شود و (حال آنکه) او می‌پندارد که او صُنع خوبی انجام می‌دهد} تا شما را یاد کنم و مرا شکر کنید {شکر، ملاحظهٔ انعام مُنعم است در نعمت، و ملاحظهٔ حقّ مُنعم است در انعام، و ملاحظهٔ حقّ مُنعم در اِنعام و در نعمت، صرف نعمت بر آنچه که آن به خاطر آن انعام شده را لازم می‌نماید} و به [نِعَم] من کفران (ناسپاسی) نورزید {کفر به نعم، پوشیده نگهداشتن انعام و حقّ مُنعم در نعمت است}

ای کسانی که ایمان آورده‌اید [در ذکر من و شکر من یا در جملهٔ آنچه که در آیات اخیر ذکر شد، یا در جملهٔ آنچه که همّت می‌گمارید، از معاشتان و معادتان و جملهٔ آنچه که شما را اندوهناک می‌کند و بی‌تاب می‌نماید] از صبر و نماز استعانت (مدد) بجوئید همانا خداوند با شکیبایان است {اشاره به معیّت رحیمیّهٔ خاصّه به خواصّ مؤمنین است نه معیّت رحمانیّهٔ قیّومی حاصله برای همهٔ موجودات و نه معیّت رحیمیّهٔ عامّه برای هر مؤمن بایع (بیعت کننده) با ولیّ امرش و برای هر مسلم بایع با نبیّ وقتش، زیرا انسان هر چه قُربش به خداوند زیاد شود، با او معیّت دیگری غیر معیّت اوّلش بر خداوند حاصل می‌شود}

و به کسی که در راه خدا کشته می‌شود نگوئید که مرده است {هر عملی که انسان با آن به خدای تعالی منتهی شود پس آن سبیل الله (راه خدا) است، و هر آنچه که به آن به شیطان منتهی شود، پس آن سبیل شیطان است}، بلکه زنده است و لکن نمی‌فهمید [برای اینکه حیات آنان حیات اخروی است و شعور شما دنیوی است و سنخیتی بین مدارک دنیویّه و مدرکات اخرویّه نیست]

و البتّه شما را با چیزی از ترس و گرسنگی و نقص در اموال و انفس و ثمره‌ها می‌آزماییم و به صبر کنندگان بشارت بده

کسانی که وقتی مصیبتی به آنها اصابت می‌نماید [با زبان ابدانشان و احوالشان] می‌گویند ما برای خداییم و ما [در منتهی] به او مراجعت کننده‌ایم {و چون مصائب وارده بر انسان می‌باشد نه به مداخلهٔ نفس او و اختیار او در آن تا مآرب نفسانیش را غایت آن قرار دهد نمونهٔ اجر آن برای او، از کسر انانیّت او وکبریای او و تضرّع به پروردگارش و التجاء به او و قرب به او مشهود است به خلاف عبادات که انسان آن را به اختیار خود عمل می‌کند و در آن به اغراض نفس خویش نظر می‌کند پس این است که او در آن اجر و قرب و لذّتی نمی‌یابد}

برای آنان از پروردگارشان درودها بر آنها و رحمت هست و آنان همان هدایت یافتگان [به آنچه که شایسته‌اند که به آن هدایت شوند، یا به تسهیل مصیبت با تسلیم شدن بر امر خداوند] هستند

همانا [دو کوه] صفا و مروه [در مکّه] از شعائر (علامات) الهی هستند پس کسی که حجّ بیت کند یا عمره بجا آورد {حجّ در لغت، قصد و کفّ (خودداری) و قدوم (آمدن) و تردّد و قصد مکّه برای نسک (آنچه که بدرگاه خداوند متعال اهداء شود) است، و عمره زیارت است و هر دو در شرع اسم مناسک مخصوصی هستند} پس گناهی بر او نیست که به آن دو طواف کند و کسی که به عنوان خیر تطوّع (انجام کاری به قصد نیکی و عبادت) کند پس همانا خداوند [به او به خیر جزاء می‌دهد، برای اینکه او] شکرگزارنده [است که عمل خیر بندگان را بلاجزاء رها نمی‌کند] و دانا است [که عمل عاملی از او ناپدید نمی‌شود]

همانا کسانی که آنچه از بیّنات و هدایت [مطلق که همان ولایت علی (ع) است زیرا او حقیقت هدایت است، و هر چه که بر ولایت دلالت می‌کند پس آن به اعتبار منتهی شدنش به هدایت مطلق به عنوان هدایت است] را نازل کردیم، بعد از آنکه آن [هدایت که همان ولایت علی (ع) است] را در کتاب [قرآن و اخبار] برای مردم بیان کردیم کتمان می‌کنند خداوند آنها را لعنشان می‌کند و لعن کنندگان آنها را لعن می‌کنند

مگر کسانی که [از کتمان کردن] توبه کردند و [با جبران آنچه که آن را افساد کرده‌اند] اصلاح کردند و [آنچه آن را کتمان کرده بودند] بیان کردند پس به آنان، بر ایشان توبه (التفات) می‌کنم و من بسیار توبه (التفات) کننده و مهربان هستم