سورهٔ بقره

و وقتی که به آنها گفته شود که در زمین فساد نکنید {افساد تغییر شیء است از آنچه که آن بر آن است، یا منع آن است از کمالی که آن را اقتضاء می‌کند، و مراد از ارض اعمّ از زمین عالم کبیر یا صغیر است و خروج از طاعت عقل و امام، افساد در عالم صغیر است و منجر به افساد در کبیر و به افساد کبیر می‌شود که آن استهزاء امام و قتل او است} [با نظائرشان از منافقین] می‌گویند جز این نیست که ما اصلاح کننده‌ایم [زیرا منکران توحید یا رسالت یا ولایت در فعل خود گمان خیر و صلاح می‌کنند نه شرّ و فساد، زیرا هر ذی شعوری با فعل خود خیر خود و صلاح خود را قصد می‌کند]

آگاه باشید که آنها همان افسادگران هستند و لکن نمی‌فهمند

و وقتی که به آنها گفته شود که ایمان بیاورید همانطور که مردم [با بیعت با محمّد (ص) یا با علی (ع) با همراهی قلب و عزم بر وفاء به آنچه که از شروط و پیمان‌ها از آنان اخذ شده است] ایمان آوردند، [با نظائر خود از منافقین] می‌گویند آیا همانطور که سفیهان ایمان آورده‌اند ایمان بیاوریم؟! {«سفیه» غیر رشید است و او همان محجورٌ علیه است که احتیاج به قیّم دارد، و بر خفیف العقل (سبک سر) اطلاق می‌شود که افعالش بر آنچه که بسزد نمی‌باشد، و بر آنچه که دارد آن‌چنان که شاید (سزد) مبذّر و نه منمیّ (نمو دهنده) نمی‌باشد، و بر کسی که حقّ را نمی‌شناسد و تحت انقیاد حکم حاکم الهی قرار نمی‌گیرد اطلاق می‌شود، و در آیات و اخبار در این معنی بسیار استعمال می‌شود، و چون مؤمنین را بر حالتی دیدند که عقول شیطانی آنها به آن راضی نمی‌شد با انقیاد ظاهری و باطنی آنها بر محمّد (ص) یا علی (ع) و به زعم آنها عدم قدرت آن دو بر محافظت اتباع خود از دشمنانشان، آنها را سفهاء نامیدند} آگاه باشید که آنها خود سفیه هستند و لکن نمی‌دانند

و وقتی که با کسانی که ایمان آورده‌اند ملاقات کنند ‌گویند ایمان آورده‌ایم و وقتی که با شیاطینشان خلوت ‌کنند ‌گویند ما [در دین و اعتقاد] با شما هستیم [و] جز این نیست که ما استهزاء کنندهٔ [آنها] هستیم {شیطان نامیدن انسان یا برای مظهری برای شیطان گردیدن او و مسخّر تحت حکم وی شدن او است یا برای مشاکله و مشابهه است}

[حال آنکه] خداوند آنها را استهزاء (مجازات) می‌کند و آنها را در طغیانشان نگه می‌دارد [یعنی به قوای آنها کمک می‌کند و آنها را تقویت می‌کند و در آنها می‌افزاید، یا برای آنها در عمرشان کش می‌دهد و به آنها مهلت می‌دهد] که سرگردان شوند {طغیان تجاوز شیء از حدّ خود است هر شیئی که باشد و حدّ انسان انقیاد او تحت حکم عقل است که نبّی وقتش آن را بیان کرده پس کسی که از این حدّ تجاوز کند طاغى (طغیان کننده) است}

آنان کسانی هستند که گمراهی را به جای هدایت [به طریق مستقیم انسانی] خریده‌اند و تجارتشان سود نمی‌دهد و هدایت شده نیستند

مَثَل آنان [در قبول نور اسلام و طلب روشن شدن به آن] مانند مَثل کسانی است که آتشی افروخته‌اند و هنگامی که [آتش] آنچه که اطرافش است را روشن کرد خداوند نورشان را بِبَرد و آنها را در تاریکی‌هایی فرو گذارد که نمی‌بینند {و مراد از «ظلمات» شؤن متراکمهٔ نفس است، و انسان هر چه دوری‌اش از نور اسلام زیادتر شود توغّل (فرو رفتن، عمیق شدن) در شؤن مظلمۀ نفس زیادتر می‌شود}

کر و گنگ و کور هستند و [لذا] آنها [از گمراهی به هدایت] باز نمی‌گردند {سمع و بصر برای هر کدام از آن دو، روزنی به سوی خارج هست و از جهت باطن دو روزن به عالم ملائکه و عالم جنّ، و دو روزن به عالم ملائکهٔ ذاتیّه و دو روزن به عالم جنّ عرَضیّه هست و مُهر نهادن بر آن دو عبارت است از سدّ دو روزن به عالم ملائکه، و کری و کوری عبارت از سدّ دو روزنی است که آن دو به سوی عالم ملائکه هستند به حیثی که از مسموعات جهت حقّانی آن را که به عالم ملائکه رهنمون می‌شود نمی‌شنود و از عالم ملائکه و نه از ملک زاجر نمی‌شنود و از دیدنی‌ها جهت حقّانی آنها را نمی‌بیند}

یا مانند رگباری از آسمان است که در آن تاریکی و رعد و برق هست [و در آن حال] از [صدای] صاعقه‌ها انگشتانشان را از ترس مرگ در گوش‌هایشان قرار می‌دهند [یعنی این حال منافقان است که در کوبش کلمات تهدیدآمیز که در آن رحمت هست گوششان را می‌بندند که نشنوند] و (حال آنکه) خداوند به [آن] کافران محیط است

نزدیک است که برق، چشمانشان را در رباید، هرگاه [اطراف را] برای آنان روشن کند در آن گام بر می‌دارند و وقتی که بر آنان تاریک می‌کند می‌ایستند و اگر خداوند می‌خواست البتّه گوششان و چشمانشان را می‌بُرد، همانا خداوند بر هر چیزی بسیار توانا است