سورهٔ انعام

ابداع کنندهٔ آسمان‌ها و زمین [بدون پیشینهٔ مادّه و مدّت] است چگونه [جایز] می‌شود که فرزندی داشته باشد؟ و (حال آنکه) او همسری [بر مثال خود به عنوان شریکه‌ای غیر مخلوق برای خود] ندارد و همه چیز را [او] خلق کرده [پس چیزی همسر او و نه فرزند او نمی‌شود بلکه همه مخلوق او هستند] و او به هر چیزی دانا است [پس به فرزند و وکیل در استعلام حال بعضی اشیاء محتاج نمی‌شود]

آن [مسمّی به] الله [دائر بر زبان‌های شما] پروردگار شما است خدایی جز او نیست او خلق کنندهٔ همه چیز است پس [عبادت شایستهٔ او است] او را بندگی کنید و [برای احاطهٔ] او [به همه] بر هر چیزی وکیل است

دیده‌ها او را درک نمی‌کنند و (حال آنکه) او چشم‌ها را درک می‌کند و او لطیف و آگاه است

به تحقیق برای شما بصیرت‌هایی از پروردگار شما آمد {بصیرت برای قلب است مانند بَصَر که برای بدن است، و بر قوّه‌ای که به آن معقولات درک می‌شوند و بر ادراک آنها و بر حُجَجی (حجّت‌هایی) که با آنها آن ادراک می‌باشد اطلاق می‌گردد و مراد از بصائر در اینجا همین است، و آن اعمّ از انبیاء و اولیاء و معجزات آنها و کراماتشان و سیَر (سیره‌ها) آنها و اخلاق آنها و کتب آنها و شرایع آنها، و از بلایا و واردات و عبرت‌ها و آیاتی است که برای افراد خاصّ یا برای عموم عباد هستند، این در آفاق است، و امّا در انفس پس آن عبارت از عقول و زَواجِر (بازدارنده‌ها) و نفوس و خواطر و الهامات و مَنامات (رؤیاها) خصوصاً صادقات از آنها است}، و کسی که بینا شود پس برای (به سود) خودش است [که بینا شده] و کسی که نابینا بماند پس [نابینایی] بر [زیان] او است و من پاسدارندهٔ شما نیستم

و این‌چنین آیات [آفاقی و انفسی] را [پیاپی] صرف [یعنی به اشکال مختلف بیان] می‌کنیم و البتّه [آن فرقهٔ عامی] می‌گویند: [تو این آیات را] درس گرفته‌ای و البتّه آن را برای گروهی که می‌دانند تبیین می‌کنیم

از آنچه که از پروردگارت به تو وحی شده پیروی کن [نه از اهواء مشرکین] خدایی جز او نیست و از مشرکین [مخصوصاً مشرکان ولایت] اعراض کن

و اگر خداوند می‌خواست آنها شرک نمی‌ورزیدند و تو را علیهم [بر آنها] پاسدارنده قرار نداده‌ایم و تو وکیل آنها نیستی [تا بر آنان محزون شوی و جز این نیست که تو بیم دهنده‌ای]

و به کسانی که غیر از [ولیّ] خداوند را می‌خوانند دشنام ندهید که آنها [نیز] از روی دشمنی بدون علمی به [ولیّ] خداوند دشنام دهند این‌چنین [مثل راضی شدن هر کدام از شما از آنچه که آن را می‌خوانید و عدم ارتضاء از آنچه که دیگران آن را می‌خوانند] برای هر امّتی (فرقه‌ای) [از زمان آدم (ع)] عملشان را زینت داده‌ایم سپس بازگشتگاه آنها به پروردگار [مضاف]شان است {ربّ مضاف همان ولایت مطلقه است و اینکه مظهر اتمّ آن علی (ع) است و اینکه رجوع (بازگشت) همه به ولایت است که همان فعل او تعالی و ظهور او است نه به غیب مطلق زیرا در آنجا نه راجعی (رجوع کننده‌ای) هست و نه رجوعی} پس آنها را به آنچه که عمل می‌کردند خبر می‌دهد

و با مُنتهای سوگندهایشان به خداوند قسم خوردند که اگر برای آنها آیه‌ای بیاید البتّه حتماً به آن (آیتِ آورده شده) ایمان می‌آورند [و اذعان می‌کنند، ای محمّد] بگو: جز این نیست که آیت‌ها نزد خداوند است [و نزد من و به اختیار من نیست] و آیا شما آگاه نمی‌شوید که آنها وقتی که نزد تو بیایند ایمان نمی‌آورند

و دل‌های آنان و دیدگان آنان را وارونه می‌کنیم {فؤاد بر قلب لَحْمانی (گوشتی) و بر نفس انسانی و بر لطیفهٔ سیّارهٔ انسانی و بر قلب که آن مرتبه‌ای از مراتب انسان است و بر جهت روحانیّت از انسان اطلاق می‌شود، و روحانیّت انسان یعنی قلب او مانند بدنش مُسْتَوِی القامه (راست قامت) خلق شده رأس آن از بالاست و تقلیب (وارونه کردن) آن عبارت از تعلّق او به مشتهیات حیوانی است و استقامت آن عبارت از تعلّق او است به آنچه که انسانیّت انسان آن را اقتضاء می‌کند، و استقامت اَبْصار (دیدگان) عبارت است از ادراک آنچه که موافق با آخرت است از هر آنچه که بصر یا بصیرت آن را درک می‌کند، و تقلیب آن سبب برای ادراک مقتضیات حیوانی و اِحتجاب از اعتبار (عبرت گرفتن) به مدرکات است} همانطور که بار اوّل به آن [چه از آیاتِ نازل شده یا به قرآن یا به نبیّ (ص)] ایمان نیاوردند و آنها را در طغیانشان رها می‌کنیم که [در گمراهی] سرگردان شوند