حزب شمارهٔ ۱۷

و [حرام شد بر شما نکاح با] شوهرداران از زنان [زیرا بُضع (شرمگاه زن) آنها مملوک دیگری است] مگر آنچه را که مالک شده‌اید [مانند زنان اسیر که ازواج کافر دارند و امر به طلاق کنیزی که صاحبش او را به ازدواج بَردهٔ خود درآورده یا پس از فروختن آنها که به منزلهٔ طلاق است]، [اینها احکام] مقرّرهٔ خداوند بر شما است، و ماورای آن برای شما حلال شده که با اموالتان طلب زناشویی کنید نه [آنکه] زنا کننده [باشید] پس به آنچه که با آن از آنها استمتاع (طلب تمتّع) کردید پس به عنوان فریضه [فرض شده یا به جهت عقد واجب شده] مزدشان را به آنها بدهید {آیه دالّ بر تحلیل مُتعه است}، و بعد از این فریضه گناهی بر شما نیست در آنچه که [هر دو] به آن [اعطاء زیاده بر فریضه یا اسقاط چیزی از فریضه توسط زن] تراضی کنید همانا خداوند دانا و حکیم می‌باشد [و مُتعه را از روی علم و به جهت غایاتی منوط به مصالح و حِکمى حلال نمود] {مُتعه به ازدواجی گفته می‌شود که در آن مرد و زن مدّت زمانی را برای عقد معیّن می‌کنند و پس از سپری شدن مدّت، خود به خود محرمیّت از بین رفته و احتیاجی به طلاق ندارد}

و هر کس از شما که به لحاظ توانگری استطاعت ندارد که با زنان مؤمن [آزاد] نکاح کند پس از آنچه که مالک شده‌اید از کنیزان جوان مؤمن خود [نکاح کند] و خداوند به ایمان شما داناتر است [و به ظاهر ایمان اکتفاء کنید زیرا خداوند است که او عالم به سرائر (رازهای پنهان) است، و چه بسا کنیزی که در ایمان برتر از حرهّ (زن آزاد) باشد، و کنیز بحسب معاش بر شما سبکتر است]، بعضی از شما [در نسبت داده شدن به آدم (ع) و به اسلام] از بعضی [دیگر] هستید پس آنها را به اجازهٔ اهل آنها (خانوادهٔ دختر) نکاح کنید [زیرا بدون اذن زنا است] و اجور (مزدهای) آنها (زنان) را به عنوان [زنان] شوهردار [عفیفه] به نیکی بدهید نه به عنوان [زنان] زناکار و نه به عنوان [زنان] دوستِ پنهان گیرنده (دوستان در سرّ)، پس وقتی که به زناشویی (به تزویج) در می‌آیند پس اگر فاحشه (زنا) آوردند پس نصف آنچه که از عذاب بر زنان آزاد است بر آنها (کنیزان) است [یعنی اینکه عبید (بردگان) و اماء (کنیزان) نصف حدّ زده می‌شوند] این [ترخیص نکاح با کنیزان] برای کسی از شما است که از عَنَت [تعب (رنج) و اذیّت از عزوبت (نداشتن جفت)] می‌ترسد و اگر صبر کنید [و از نکاح با کنیزان عفّت ورزید] برای شما بهتر است و خداوند [بر سوءهٔ (چیزی که باعث شرم و خجالت شود) لازمه از نکاح با آنها] بسیار آمرزنده و مهربان است [که با ترخیص (اجازه دادن) بر شما در نکاح آنها (مؤنّث) حین عنت (دشواری) و ترجیح تعفّف از آنها تا آنچه که امکان دارد تا آنکه از مضاجعت با آنها بدی بر شما وارد نشود]

خداوند می‌خواهد تا [آنچه را که آن در معاشتان و معادتان به صلاح شما است با این احکام از تحریم محرمّات و تحلیل محلّلات و تسنین (وضع کردن قانون) استمتاع از زنان و ترخیص در مکروهات از نکاح با اِماء (کنیزان) در وقت مساس (تماس) حاجت و تعفّف مهما امکن از آنها] برای شما بیان کند و شما را با سنّت‌های کسانی [از انبیاءِ] قبل از شما راهنمائی کند [تا به آنها اقتداء کنید] و [با خروج شما از مشتهیات انفستان و دخول شما در تحت امر خود و با امتثال اوامر خود و نواهی خود] بر شما توبه (التفات) کند و خداوند بسیار دانا [است و آنچه که اصلح به حال شما است را می‌داند] و حکیم است [که به آنچه که صلاح شما در آن نیست امر نمی‌کند]

و خداوند می‌خواهد که [با خروج شما از مشتهیات انفستان و دخول شما در تحت امر خود و به امتثال اوامر و نواهی خود] بر شما توبه (التفات) کند و کسانی که از شهوات پیروی می‌کنند [همچنین کسی که از استمتاع زنان منع می‌نماید] می‌خواهند که به میلی (انحرافی) بزرگ [از طریقی که مؤدی به نجات شما است] متمایل (منحرف) شوید [و (حال آنکه) او حقیق (شایسته) به اتّباع است و آنان احقّ به اجتناب هستند]

خداوند می‌خواهد تا [با تشریع مُتعه و ترخیص نکاح کنیز] از شما سبک کند [تا عزوبت بر شما گران نشود] {در آیه تعریض هست به کسی که از متعه منع می‌کند و اینکه او از کسانی است که از شهوات تبعیّت می‌کنند و اخراج شما را از سنن انبیاء می‌خواهند و اینکه عزوبت بر شما گران شود تا در زنا داخل شوید} و انسان ضعیف خلق شده [و مقاومت در برابر شهوت و صبر از آن برای او ممکن نمی‌شود حتّی در آنچه از زنا که به او ضرر می‌رساند داخل می‌شود لذا متعه و نکاح با کنیز در وقت خوف از عنت ترخیص شده و تعفّف از اماء با امکان برای او رجحان داده شده تا برای ضعفش به مضاجعت، با آنها (اماء) مجانس (همجنس، مأنوس) نشود]

ای کسانی که ایمان آورده‌اید اموال یکدیگر را به باطل مخورید مگر آنکه تجارتی ناشی از تراضی بین شما باشد، و خودتان را مکشید همانا خداوند به شما مهربان است

و کسی که آن (صرف و قتل) را از روی (برای) دشمنی [یعنی از روی عمد و تجاوز از حدود خداوند] و از روی ظلم انجام دهد پس او را با آتش خواهیم سوزاند و آن برای خداوند آسان می‌باشد

اگر از کبائر (گناهان بزرگ) که از آنها نهی شده‌اید اجتناب کنید سیّئات (بدی‌های کوچک) شما را از شما می‌پوشانیم و شما را به مدخلی (جایگاهی) کریم داخل می‌کنیم

و آنچه را که خداوند به (سبب) آن بعضی از شما را بر بعضی فضل (برتری) داده تمنّا نکنید {تمنّی طلب امر محال یا طلب چیزی است بدون تهیّهٔ اسباب وصول به آن، و مراد از آنچه که خداوند فضل کرده یا نعمت‌های صوری است از سعهٔ عیش و امنیّت و صحّت و قوّت و عظمت در جسم و جاه و مسکن و زوج و قوا و جوارح و غیر آنها یا نعم باطنی از اخلاق و علم و حکمت و حُسن تدبیر و اُلفت و زهد و طاعت و غیر آنها} [یعنی چیزی را بدون اسباب حصول آن طلب نکنید، برای اینکه] مردان از آنچه که کسب کرده‌اند نصیبی (بهره‌ای) دارند و زنان از آنچه که کسب کرده‌اند نصیبی دارند [پس متوسّل به اسباب شوید و نعمت‌ها‌ی بعضى از خودتان را طلب نکنید برای اینکه آن از فضل خداوند بر وی است، و به خداوند توجّه (روی آوردن) کنید] و از خداوند از فضل او درخواست کنید همانا خداوند به هر چیزی دانا می‌باشد

و برای همه سرپرستانی [مخصوص در ارث] قرار دادیم [یعنی اقارب (نزدیکان، خویشان) مخصوص یا دارندگان نسب مخصوص که به سبب استحقاق نسبت قرابت یا نسبت عقد بر آنان تفضّل می‌کنیم که ارث ببرند] از ماترک والدان (پدر و مادر) و خویشان و کسانی که با دستانتان عقد (عقد ملک یا عقد ضمان جریره یا عقد اسلام و ایمان) بسته‌اید پس نصیب [مقرّر] آنها را به آنها بدهید همانا خداوند بر هر چیزی شهید (بسیار مشاهده کننده) می‌باشد [و دقایق استحقاق بحسب نسب را مشاهده می‌کند]

مردان عهده‌دار بر زنان [قائم بر آنها] هستند [قیام ولات (والی‌ها) بر رعیّت خود مراقب بودن احوال آنها، مقیّم (راست کننده) بودن اعوجاج آنها است] به (سبب) آنچه که خداوند بعضی از آنها را [با تفضیل او به مردان در جثّه و قوّه و ادراک و حُسن تدبیر و کمال عقل] بر بعضی و به (سبب) آنکه از اموالشان نفقه می‌دهند برتری داده [پس مراقبت آنها و سدّ فاقت (فقر و نیازمندی) آنها و قضای حاجت آنها بر عهدهٔ مردان است، و بر عهدهٔ زنان انقیاد و قبول نصیحت ایشان و حفظ غیب مردان است] پس زنان صالح [از آنها از آنچه که آن شأن آنها و حکم آنها است خارج نمی‌شوند بلکه آنها] مطیع و حافظ [بر خودشان و اموال ازواجشان] در غیاب [ازواج] هستند به آنچه که خداوند حفظ کرده است و [امّا غیر صالحات] زنانی که از نشوز (خروج) آنها [از طاعت شما] می‌ترسید [پس آداب معاشرت با آنها مدارات است با نصیحت کردن، و اگر آنها را کفایت نکرد پس به مهاجرتی (دوری کردنی) اندک به حیثی که منافی قسامهٔ آنها (مؤنّث) نشود، و اگر نتیجه نداشت پس آنها را بزند به حیثی که گوشتی از بدنشان قطع نشود و استخوانی نشکند] پس [با گفتار] به آنها اندرز بدهید و [با استدبار (پشت کردن) به آنها] در بستر از آنها دوری کنید و آنها را بزنید پس اگر از شما اطاعت کردند پس راهی [به ایذاء و تحَکّم به آنچه که شارع به آن رخصت نداده] را بر آنها طلب نکنید که خداوند علی (والا) و کبیر (بزرگ) است [پس در اعلاء (بالاتر) بودنتان بر زنان از علوّ خداوند بر خود غفلت نکنید که غفلت مورث تعدّی شما بر آنها (زنان) می‌شود] {در نشوز فاحش زن تنبیه زوجه باعث ترحّم و عفو زوج و عدم ارجاع به حاکم و سقوط حدّ یا جَلد زوجه یا لعان زوج و در اکثر مانع متارکهٔ زوجین می‌شود}

و [ای اولیاء زوجین یا ای حکّام] اگر از جدایی [یعنی از اختلاف و نزاع] بین آن دو (زوج و زوجه) خوف داشتید پس [بین آن دو را اصلاح کنید که آن از لوازم ایمان و قرابت و حکومت است و آن دو را به خودشان وانگذارید و] داوری از اهل (خانوادهٔ) او (مرد) و داوری از اهل (خانوادهٔ) او (زن) برگزینید که [بحسب قرابت دو شفیق بر آن دو و دو اراده کننده بر اصلاح باشند و ارادهٔ آن دو بر اصلاح در آن دو مؤثّر باشد] آن دو (داور از اقرباء) اصلاح (سازش) بین آن دو (زوج و زوجه) را بخواهند [ارادهٔ آن دو در نفوس زوجین تأثیر می‌کند و آن دو را برای افاضهٔ توافق از خداوند بین خود مستعدّ به آن تأثّر می‌نماید و اگر آن دو مستعدّ آن شوند] خداوند بین آن دو (زوج و زوجه) را موافق می‌نماید همانا خداوند دانا می‌باشد [به آنچه که به سبب آن، آن دو مستعدّ بر توافق می‌شوند و به آن به شما امر می‌کند] و آگاه [می‌باشد به چگونگی توافق و اصلاح]

و خداوند را بندگی کنید و چیزی را با او شریک نکنید و به والدین و به خویشاوندان و به یتیمان و مسکینان و به همسایه‌ای که دارای نزدیکی (خویشاوندی نَسَبی) است و به همسایهٔ دور [نَسَبی و مکانی] و به همنشین نزدیک [مانند رفیق در تعلّم یا حرفه یا سفر] و به در راه ماندگان و به آنچه که دستان شما مالک شده [بردگان و کنیزان و اهل و خادم و خادمه و زیردستان] احسان کنید [پس اگر محبّت خدا را می‌خواهید از تعهّد (سرکشی، دلجوئی) حال آنان و توجّه و احسان به آنها تأنّف نورزید] همانا خداوند کسی که مختال (خودپسند) و فخور (فخر فروش) می‌باشد را دوست ندارد {مختال کسی است که از توجّه به غیر حتّی به والدین روحانی تأنّف می‌ورزد و فخور وقتی که به غیر خود التفات می‌کند خودش را عظیم و غیر خود را حتّی والدین روحانی‌اش را حقیر می‌دارد}

کسانی که بُخل می‌ورزند {بخل سجیّه‌ای است که انسان را از خارج کردن آنچه که تحت ید او است و رفع ید (دست کشیدن) او از آن منع می‌کند، چه از حقوق الهی باشد مانند زکات و خمس یا حقوق خلقی مانند نفقات واجب و دیون حالّ (سررسید) شدهٔ مفروضه (واجب شده)، یا مسنونه (سنّت شده) مانند زکات و سایر صدقات مستحّب و صنایع (نیکویی کردن) معروفه (پسندیده) و مانند انفاقات مستحّب برای خودش و عیالش و خویشانش و همسایگانش} و مردم را به بُخل امر می‌کنند و آنچه که خداوند از فضلش [از نعمت‌های ظاهری و باطنی و قوّت قوا و حشمت و جاه و علوم و معارف] به آنها داده است را کتمان می‌کنند [عذر می‌آورند به اینکه آنچه که انفاق کنند را ندارند، کفران کننده هستند] و [ما] برای کافران (کتمان کنندگان نِعَم) عذابی خوار کننده مهیّا کرده‌ایم {کتمان به آنچه که خداوند به آنها داده از ادلهٔ نبوّت محمّد (ص) یا ادّلهٔ ولایت علی (ع) از آنچه که آن را از کتب خود و اِخبار انبیای خود و از قرآن و اخبار محمّد (ص) شناخته‌اند و از آنچه که آن را از اخلاق اخروی که همان نمونهٔ اخلاق آن دو و احوال آن دو است در نفوس خود یافته‌اند تفسیر شده}

و کسانی که مال‌هایشان را انفاق می‌کنند که مردم ببینند و به خداوند و نه به روز آخِر ایمان نمی‌آورند [زیرا عدم ایمان، علّت برای انفاق در سبیل شیطان و برای عدم انفاق در راه خدا یعنی بخل است] و هر کس که شیطان قرینی برای او باشد پس بد قرینی (همدمی) است [برای اینکه اقتران (نزدیک شدن) او به سجن و سجّین و ملک شیاطین می‌کشاند]

و بر آنها چه شده؟! [یعنی البتّه کُلفت (مشقت) دنیوی و نه عقوبت اُخروی بر آنها نیست] اگر به خداوند و روز آخر ایمان بیاورند [یعنی به مبدأ و معاد تا آنکه یقین کنند که نعمت از خداوند است و اینکه خزائن او با انفاق کردن تمام نمی‌شود و اینکه اعمال او به آن جزا داده می‌شود] و از آنچه که خداوند به آنها روزی داده انفاق کنند و خداوند به آنها دانا می‌باشد

همانا خداوند [به اندازهٔ] سنگینی ذرّه‌ای ظلم نمی‌کند و اگر حسنه باشد آن را چند برابر می‌کند و از نزد خود پاداشی عظیم می‌دهد

پس [حال این مختالین (خودپسندان) موصوف با اوصاف سابق از شدّت خوف و عقوبت] چگونه است وقتی که از هر امّتی [از اُمم پیامبران] گواهی را [همان پیامبرشان را، یا از هر فرقه از فِرَق امّت تو با شاهدی که همان امامشان در عصر آنها است یا از هر امّتى از اُمَم انبیاء و از هر فرقه از فِرَق امم انبیاء و از فِرَق امّت تو با شاهدی که همان نبیّ آنها یا وصیّ نبیّ آنها و امام آنها است] بیاوریم و [ای محمّد] تو را به عنوان گواه بر اینان بیاوریم [که لهم (برای آنها) و علیهم (بر آنها) شهادت دهی]

در آنروز کسانی که [به خداوند یا به رسولان یا به اوصیاء آنها و ولایات اوصیای آنان] کفر ورزیده‌اند و رسول را [در امر او به ولایت و غیر آن] نافرمانی کرده‌اند آرزو می‌کنند که ایکاش زمین با آنها مساوی می‌شد [یعنی در آنروز یا در روز غصب خلافت دفن می‌شدند، یا برانگیخته نمی‌شدند یا خاک می‌بودند و آفریده نمی‌شدند، یا قابل محض قرار داده می‌شدند و اصلاً برای آنها فعلیّتی نمی‌بود] و هیچ سخنی را از خداوند کتمان نمی‌کنند

ای کسانی که ایمان آورده‌اید [یعنی به خداوند و به محمّد (ص) اذعان کرده‌اید، یا بر دست محمّد (ص) ایمان به خداوند را اراده کرده‌اید، یا با بیعت عامّهٔ نبویّه و قبول دعوت ظاهره بر دست محمّد (ص) ایمان آورده‌اید، یا با بیعت خاصّهٔ ولویّه و قبول دعوت باطنه ایمان آورده‌اید] به نماز نزدیک نشوید {صلات (نماز) در لغت بر دعاء و رحمت و استغفار و در شرع بر افعال و اذکار موضوعه (وضع شده) در شریعت، و در حقیقت یا بطور مجاز بر مواضع مقرّر برای نماز شرعی، و بر ذکر قلبی مأخوذ از صاحب اجازهٔ الهی، و بر صاحب اجازهٔ الهی، و بر صورت مثالی حاضر شده در قلب سالک از صاحب اجازه، و بر هر کدام از مراتب بشری و مثالی و قلبی و روحی به مراتب روحی او اطلاق می‌شود} و (در حالی که) شما مست هستید تا آنکه [از مستی خود فائق آیید و] بدانید که چه می‌گوئید و نه در حال جُنُب مگر رهگذران تا آنکه غسل کنید [به اینکه بدن‌هایتان را در آب فرو برید] و اگر مریض یا بر سفر بودید یا یکی از شما که از غائط می‌آید یا زنان را لمس (مجامعت) کردید پس هنوز که آب [برای استعمال] نیافته‌اید پس خاکی پاک را تیمّم (قصد) کنید و به روی خود و دستانتان مسح کنید همانا خداوند بسیار بخشاینده و بسیار آمرزنده است [آنچه که از اثر دَنَس هوی بر شما باقی می‌ماند را بر شما می‌پوشاند و شما را به سبب ذنوبتان از حضرت خود طرد نمی‌کند]

آیا ندیدی کسانی را که بهره‌ای (حظّ اندکی) از کتاب داده شده‌اند [یعنی کتاب نبوّت به اینکه در شریعت داخل شدند و دعوت نبیّ را به دعوت ظاهره‌اش قبول کردند] گمراهی [و خروج از طریق ولایت و طریق قلب] را می‌خرند و [ای مؤمنین] می‌خواهند که شما را از راه [ولایت علی (ع)] گمراه کنند

و خداوند به دشمنان شما [از شما] داناتر است [پس هر کس که با زبانش محبّت شما و ولایت شما را اظهار کرد را ولی نگیرید بلکه به ولایت خداوند در مظاهر اولیائش که خداوند شما را به ولایت آنها امر کرده است اکتفاء کنید] و خداوند [در مظاهرش] به عنوان ولیّ کافی است و خداوند به عنوان یاری رساننده کافی است [پس ولایت و نصرت را غیر از کسی که خداوند و رسولش (ص) به شما به قبول ولایت او امر کرده‌اند و او علیّ (ع) است طلب نکنید و وجوه قلوبتان را از کسی که خداوند شما را به صرف (روی گردانیدن) از او امر کرده است برتابید]

از کسانی که تهوّد (یهودیّت گرفتن) ورزیدند کلمات را از مواضع خود تحریف می‌کنند [با تبدیل کردن کلمه‌ای در مکان کلمه‌ای دیگر، یا با اسقاط بعضی از کلم، یا با صرف (برگردانیدن) آن از مصادیق آن به غیر آن با تمویه (خلاف نمایاندن) آن که آن غیر مصادیق آن است، یا با صرف آن از مقاصد مراد شدهٔ آن با تمویه اینکه غیر آن مقصود از کلام است چه آن از روی علم به مصداق و مقصود یا از روی جهل باشد] و [با زبانشان] می‌گویند ما شنیدیم و [در انفسشان می‌گویند] نافرمانی کردیم و بشنو! نه [به معنی] شنونده [بلکه در معنی کر!] و «رعایت ما را بکن» {«راعنا» در لغت آنها به معنی ما را تحمیق (خَر) کن است}، با پیچاندن زبان‌هایشان و از روی طعنه (استهزاء) در دین و اگر که آنها می‌گفتند که: «شنیدیم و اطاعت کردیم» و «بشنو و به ما نظر کن» البتّه برای آنان بهتر و استوارتر [و عادلانه‌تر] می‌بود و لکن خداوند آنها را به جهت کفرشان [به تو از خیر و صلاح] لعن (دور) کرده است و جز با [ایمان] اندکی ایمان نمی‌آورند

ای کسانی که کتاب داده شده‌اید [از یهود و نصاری، یا از اهل محمّد (ص)] به آنچه که [از قرآن یا از ولایت علی (ع)] نازل کردیم که تصدیق کننده [و مُثبت (اثبات کننده)] است بر آنچه که با شما است ایمان بیاورید قبل از اینکه [با محو محاسن آنها و اشکال فطری و کسبی آنها] وجوهی را محو کنیم و آنها را بر پشت (روزگار پیشین) خود بر گردانیم یا آنها را [با تغییر صور تمام اعضای آنها] لعنت کنیم و [آنها را مسخ کنیم] همانطور که اصحاب شنبه را لعنت (دور) [و مسخ] کردیم و امر خداوند انجام شده می‌باشد [و مانعی از نفاذ (جاری بودن امر و حکم) آن نیست پس حذر کنید از آنچه که وعده داده شده‌اید]

همانا خداوند نمی‌آمرزد که [به اعتبار اتمّ مظاهر او که همان علیّ (ع) است] به او شرک ورزیده شود و آنچه که غیر آن [شرک] است را بر کسی [از والی (پیمان بسته، دوستدار) و شیعهٔ علیّ (ع)] که بخواهد می‌آمرزد و کسی که به خداوند [با اعتبار شرک به مظاهر اتمّ او] شرک ورزد [زیرا خداوند جز در مظاهرش شناخته و درک نمی‌شود، پس شرک به مظاهر او شرک به او است] پس گناهی عظیم را افتراء زده است

آیا ندیدی کسانی را که خودشان را پاک می‌دانند؟ {تزکیه یا به معنی نسبت دادن طهارت به انفس و پاک و طاهر شمردن آن است یا به معنی ازالهٔ دَرَن (چرک‌ها، آلودگی‌ها) از انفس است به افعال خود و اذکارشان و هر یک یا به قول است مثل اینکه بگوید من عصیان نکرده‌ام، و چنین روزه داشته‌ام، و چنین نماز خوانده‌ام، و چنان انفاق کرده‌ام، و غیر آن، یا مثل این است که بنفسه بدون اذنی و اجازه‌ای به قصد تحصیل کمال نفس و تطهیر آن از نقایص آن بدون ریا بر ذکر لسانی مداومت نماید، و یا به فعل است مثل اینکه افعال نیک را از جهت ریاء و از جهت اظهار بر مردم انجام دهد که او زاهدی راغب در آخرت است، یا مثل اینکه به افعال خوب و ریاضات از قِبَل خودش بدون ریا مشغول شود بلکه برای تحصیل کمال نفس و طهارت آن، به گمان آنکه افعال او نفسش را تزکیه می‌کند، و همه خیال باطل است زیرا ریا کردن فعلی یا قولی از اعظم معاصی است و عمل کردن از قِبَل نفس برای تزکیت آن جز در شقاء (بدبختی) آن نمی‌افزاید} بلکه خداوند است که کسی را که بخواهد پاک می‌کند [طهارت کسی را که بخواهد بدون حاجت به اظهار آنها ظاهر می‌سازد، یا کسی را که بخواهد از اَدناس و رذائل پاک می‌نماید، نه کسی که بخواهد که خودش را به عمل خویش پاک کند، برای اینکه آن فضل از خداوند است که اکتساب آن به عمل ممکن نمی‌شود، بلکه عمل اگر به امر خلفای او باشد نفس را بر قبول آن فضل آماده می‌کند] و [به قدر] فتیلی (رشتهٔ سفید در شکاف هستهٔ خرما) ظلم نمی‌شوند

نظر کن چگونه [در نسبت دادن طهارت به انفس خود، یا در تحصیل طهارت به فعلشان از روی گمان خود که خداوند در فعلشان راضی شده و اذن او است] به دروغ بر خداوند افتراء می‌بندند و همان به عنوان گناهی آشکار کافی است

آیا ندیدی کسانی را که از کتاب نصیبی داده شده‌اند به جِبْت (بت) و طاغوت (گردنکشان) ایمان می‌آورند و برای (در حقّ) کسانی که کفر ورزیده‌اند می‌گویند که اینان هدایت‌یافته‌تر از کسانی هستند که به راه ایمان آورده‌اند {اصل آنها علی (ع) و سپس ائمّهٔ (ع) و سپس شیعیانشان هستند}

آنان کسانی هستند که خداوند آنها را [با طرد آنها از باب خود و روی گردانیدن آنها از ولایت و متابعت بر کسی که او به منزلت او است] لعن (دور) کرده و کسی را که خداوند لعنت (دور) کند پس هرگز برای او یاوری نخواهی یافت

آیا آنها (متبوعین) از مُلک (مملکت) بهره‌ای دارند [تا بدان مستحقّ اتّباع شوند]؟ [و اگر فرض شود که نصیبى از ملک دارند] پس آنوقت نقیری (پشیزی) به مردم {یعنی متحقّقان به انسانیّت و همان اولیاء و اصل آنان علیّ (ع)} نمی‌دهند [چه رسد به اشباه ناس و نسناس]

یا بر آنچه که خداوند از فضل خود به آنها داده به مردم {اصل در مردم بعد محمّد (ص)، علیّ (ع) و خلفای او هستند} حسد می‌ورزند، و همانا [علیرغم تأنّف آنها و کوری چشمشان] کتاب را [یعنی نبوّت را] و حکمت را به آل ابراهیم [محمّد (ص) و علیّ (ع) و خلفای او صلوات الله و سلامه علیهم] داده‌ایم {حکمت قوّه‌ای است که به آن انسان بر ادراک دقایق امور و خفایای مصنوع و بر اتیان به مصنوع مشتمل بر دقایق صنع قادر می‌شود} و به آنها مُلکی (مملکتی) عظیم دادیم

پس کسانی از آنها به او ایمان آوردند و کسانی از آنها او را مانع شدند (اعراض کردند یا دیگران را منع کردند) و جهنم به لحاظ سوزانندگی [برای آنها] کافی است [یعنی اگر در دنیا آنها را عقاب نکنیم پس جهنّم در آخرت برای آنها کافى است]

همانا کسانی که به آیات ما کفر ورزیده‌اند {علیّ (ع) اعظم آیات و کافر به او، کافر به جمیع آیات است} بزودی آنها را در آتش می‌سوزانیم هر چه پوست‌های آنها می‌سوزد پوستی غیر آن را بدل از آن می‌کنیم تا که عذاب را بچشند همانا خداوند عزیز (چیره) است [و هیچ مانعی از حکم و عقوبت او برای او نیست] و حکیم می‌باشد [که بدون استحقاق عقاب نمی‌کند]

و کسانی که [به علی (ع)] ایمان آورده‌اند و عمل صالح کردند بزودی آنها را در جنّت‌هایی داخل خواهیم کرد که نهر‌ها از زیر آنها جاری می‌شود، در آن بطور ابد جاویدانند، در آنها زوج‌هایی پاک برای آنها هست و آنها را در سایه‌ای که همواره سایه است داخل می‌کنیم