حزب شمارهٔ ۵۶

همانا خداوند به عدالت {«عدل» توسّط (وسط بودن، میانه‌روی) بین دو طرف افراط و تفریط در جملهٔ امور، یا وضع هر چیزی در موضع خود است، و آن با معرفت تفاصیل اشیاء در مراتب آنها و مقامات آنها و دقایق استحقاقات آنها بحسب تعیّناتشان و اعطاء هر کدام آنچه که بحسب اقتضاء طبایعشان در تکوینیّات و اقتضاء افعالشان در تکلیفیّات استحقاقش را دارند حاصل می‌شود، و آن سیاسات و اجرای حدود و امر به معروف و نهی از منکر و تهدید مُعْرِض (اعراض کننده) و ترغیب راغب (رغبت کننده) را اقتضاء می‌کند و این شأن صدر و قلب از دو جهت خلقیّهٔ آنها است در حالی که آن دو، دو مستنیر به نور رسالت و نبوّت با اتّصاف به آن دو یا با اتّصال به آن دو هستند} و احسان [به معنی دارندهٔ حُسن گشتن انسان، یا رسانیدن معروف با اغماض نظر از استحقاق] و بخشش به خویشاوندان امر می‌کند و از فحشاء [یعنی فعلی که عقلاء یعنی اصحاب شرع آن را بدون اعتبار تعدّی به غیر در مقابل عدل فاحش می‌شمارند] و منکر [فعل متعدّی به غیر که شارعان آن را ضدّ معروف مقابل احسان قبیح می‌شمارند] و بغی [به معنی ستم، تجاوز، دست درازی به مردم یا خروج از طاعت عقل و عدم انقیاد بر «ذِی الْقُرْبى»] نهی می‌کند، به شما وعظ (نصیحت) می‌کند [و آنچه را که به شما نفع می‌رساند و به شما ضرر می‌زند بطور واضح بیان می‌نماید] راقباً به اینکه شما متذکّر شوید (پند بگیرید)

و وقتی که عهد می‌بندید به عهد خداوند [همان عهد مأخوذ در بیعت عامّهٔ نبویّهٔ اسلامی یا بیعت خاصّهٔ ولویّهٔ ایمانی] وفا کنید و سوگندها [همان عهود مأخوذه با بیعت] را بعد استوار کردن آنها [یعنی بیعت نبویّه را بعد توکید (استوار کردن) آن با بیعت ولویّه] نقض نکنید و (در حالی که) خداوند را علیکم (بر خود) کفیل قرار داده‌اید [یعنی خداوند را بواسطهٔ کفالت او برای امورتان در این بیعت که مؤکده (تأکید شده، عهد استوار شده) با بیعت ولویّه است رقیب (نگهبان) بر خود قرار داده‌اید] همانا خداوند می‌داند آنچه را که انجام می‌دهید

و مانند آن (زن) نباشید که [رشتهٔ] تابیدهٔ خود را بعد از قوّت [و استحکام بر ریسمان] با شکافتن باز می‌کرد که سوگندهایتان [همان عهودتان را که در این دو بیعت از شما گرفته می‌شود] به عنوان دَخَل (آنچه که از تباهی پدیدار شود) بین خود بگیرید که [مبادا، از روی کراهت] گروهی آنها [یعنی علی (ع) و اتباع او] از گروهی دیگر [که آنها مخالفشان هستند] برتر باشند [یا برای این است که مبادا گروهی که آنها قریش هستند از گروهی که آنها محمّد (ص) و اتباع او هستند، برتر باشند] جز این نیست که خداوند شما را به وسیلهٔ آن می‌آزماید [شما را با اتّخاذ ایمان یا به بالاتر بودن بعضی از بعضی اختبار (آزمایش کردن) می‌کند تا ثبات کسی که بر ایمان ثابت می‌ماند و نَکْث (شکستن عهد) کسی که نَکْث می‌کند را ظاهر می‌نماید] و البتّه برای شما [سعادت سعید و شقاوت شقی را ظاهر می‌نماید] در روز قیامت حتماً آنچه که دربارهٔ آن با یکدیگر اختلاف می‌کردید را آشکار (روشن) می‌نماید {و بزرگترین آنچه که دربارهٔ آن اختلاف می‌کنید ولایت علی (ع) است}

و اگر خداوند می‌خواست البتّه شما را امّت واحدی قرار می‌داد و لکن کسی را که بخواهد گمراه می‌نماید و کسی را که بخواهد هدایت می‌نماید و حتماً از آنچه که عمل می‌کردید سؤال (بازخواست) می‌شوید

و سوگندهایتان را [دستمایهٔ] دَخَل (آنچه که از تباهی پدیدار شود) بین خود مگیرید (به کار مبرید) که قدم بعد ثبوت آن [از ایمان] بلغزد و [در دنیا] به (سبب) آنچه که [اهل زمین و اهل مملکت خود] را از راه خدا {و راه تکوینی خداوند که همان طریق قلب است و از راه تکلیفی خداوند که آن طریق ولایت و آخرت است} باز داشتید بدی را بچشید و شما [در آخرت] عذابی بزرگ دارید

و عهد خداوند [یعنی بیعت با محمّد (ص) یا بیعت با علی (ع)] را به بهایی اندک [از اَعراض دنیا و اَغراض آن به اینکه مبادا به خوف از فوت جاه و طمع در ریاست چنانکه حال مُتَرَئّسین (ریاست طلبان) می‌باشد یا به طمع در جیف (لاشه‌های مردهٔ گندیدهٔ بد بوی) دنیا چنانکه حال مَرْئوسین می‌باشد که بیعت با علی (ع) را بشکنید] مفروشید همانا آنچه که نزد خداوند است [از آنچه که برای بندگان وفاداراش از نعم جنان ذخیره کرده] آن برای شما بهتر است اگر می‌دانستید

آنچه که نزد شما است نابود می‌شود و آنچه که نزد خداوند است باقی است و البتّه حتماً به کسانی که [بر عهدشان] صبر کرده‌اند [و پیمان نشکسته‌اند] اجر آنها را به بهترین آنچه که عمل می‌کردند جزاء می‌دهیم [یعنی به آنها به جمیع اعمالشان جزای اَحْسَنِ اعمالشان را می‌دهیم]

کسی که عمل صالحی کند {یعنی کسی که به صالح عظیم که همان اصل جمیع صالحات است و آن نفس ولایت است عمل می‌کند} از مذکّر یا مؤنّث و (در حالی که) او مؤمن است پس البتّه حتماً او را با حیاتی پاک [خالی از شوب آلام در دنیا و آخرت] حیات می‌دهیم و البتّه حتماً اجر آنها را به بهترین آنچه که عمل می‌کرده‌اند جزاء می‌دهیم

و وقتی که قرآن [که آن صورت شروط عهود و اَیمان (سوگندها) و تذکرهٔ آن است] را قرائت می‌کنی پس به خداوند پناه ببر از شیطان رانده شده

همانا او بر کسانی که [با بیعت عامّه یا خاصّه] ایمان آورده‌اند و [با استعاذه به او و توکّل بر او] بر پروردگارشان توکّل می‌کنند تسلّطی ندارد

جز این نیست که تسلّط او تنها بر کسانی است که او (شیطان) را به عنوان ولیّ برگزیده‌اند [و به خداوند ایمان نمی‌آورند] و کسانی که آنها به او مشرک هستند

و وقتی که ما [با نَسْخ کردن] آیه‌ای [یا حکمی از قرآن] را مکان (به جای) آیه‌ای [یا حکمی] دیگر می‌گذاریم و خداوند [از حیث حکمت خود و مصالح آن] به آنچه که نازل می‌کند داناتر است آنها (کفّار یا منافقین امّت تو) می‌گویند: جز این نیست که تو افتراء زننده‌ای بلکه اکثر آنان [جواز نسخ و تبدیل و کیفیّت آن و مصلحت در آن را] نمی‌دانند

[به منکر ولایت که خطاب به او منتهی می‌شود] بگو: آن را روح القدس (جبرئیل) از سوی پروردگار تو به حقّ نازل کرده تا کسانی را که ایمان آورده‌اند تثبیت کند و به عنوان هدایت و بشارت برای مسلمین است

و همانا می‌دانیم که آنها می‌گویند: جز این نیست که بشری به او تعلیم می‌دهد [در حالی که] زبان کسی که [تعلیم قرآن به تو را] به او نسبت می‌دهند غیر عربی است، و (حال آنکه) این، زبان عربی مبین (واضح) است [پس آنها را چه می‌شود که نمی‌فهمند و قرآن را که آن به زبان عربى مبین است را به عجمى الحاد (نسبت دادن) می‌دهند؟! پس فرمود: برای اینکه آنها به آیات خداوند ایمان نمی‌آورند و کسانی که به آیات خداوند ایمان نمی‌آورند خداوند آنها را به تَفَطُّن (فهم) دقایق گفتار و مفاسد آن هدایت نمی‌کند]

همانا کسانی که به آیات خداوند ایمان نمی‌آورند خداوند آنها را هدایت نمی‌کند و آنها عذابی دردناک دارند

جز این نیست که کسانی که دروغ افتراء می‌زنند به آیات خداوند [و نه به تو] ایمان نمی‌آورند و آنان خود دروغگو هستند [نه تو]

کسی که بعد از ایمانش [یعنی اسلامش یا ایمان خاصّش] به خداوند کفر بورزد مگر کسی که مجبور [بر کفر قولی] شده باشد [یعنی جز کسی که قولاً به اکراه (اجبار) کفر ‌ورزد] و (حال آنکه) قلب او مطمئن به ایمان است، و لکن کسی که سینه را به کفر گشاید [به کفر اذعان و اعتقاد دارد و به آن اطمینان ‌یابد] پس غضبی (خشمی) از خداوند بر آنها است و عذابی بزرگ دارند

آن [ارتداد بعد از اسلام یا ایمان] به خاطر این است که آنها حیات دنیا را بر آخرت نیکو شمردند [و آنچه می‌پنداشتند که آن به حیات دنیا نافع‌تر است را اختیار کردند و به وجههٔ اخروى کفر ورزیدند] و اینکه خداوند مردمان کافر را [به سوی ثبات در ایمان] هدایت نمی‌کند

آنان کسانی هستند که خداوند بر قلوبشان و گوششان و چشمانشان مهر زده [و از معقولات و مسموعات و مُبْصرات آنچه که ادراک آن به سبب آنها است را درک نمی‌کنند] و آنان [برای غفلتشان از آنچه که جملهٔ تذکّرات به خاطر آن است و آن، خداوند و آخرت است] همان غافلان هستند

ناگزیر (حقیقتاً) آنها در آخرت، خود زیانکارند {برای اینکه لطیفهٔ انسانی خود که بضاعت آنان برای تحصیل نعیم ابدی بود را بذل کردند و متاعی فانی مستعقب عذاب ابدی را تحصیل نمودند}

سپس قطعاً پروردگار تو نسبت به کسانی که بعد از آنکه [مورد] فتنه [واقع] شدند هجرت کردند سپس [در راه خدا با جهاد صوری یا در سبیل ولایت و سبیل قلب با جهاد باطنی] جهاد کردند و [بر این جهاد] صبر کردند همانا پروردگار تو بعد از آن البتّه بسیار آمرزنده است [که جیفه‌ای (لاشهٔ مردهٔ گندیدهٔ بد بوی) که حینی که مهاجر در دار نفس مشرک خود مقام دارد با او است را از نظر ناظران می‌پوشاند] و [با تفضّل بر او و استبدال جِیَف (مردارها) با صُوَر طَیّبه (پاک) از نعیم جنان و حور و غِلْمان آن] مهربان است

روزی می‌آید که هر نفسی [با اعتذار (عذر خواستن) در جهت خلاص از بوار (هلاکت) و طلب مقام ابرار] از خودش (ذاتش) جدال (دفاع) می‌کند و به هر نفسی [عین] آنچه را که عمل کرده ایفا می‌شود و [با نقص ثواب یا زیادت عذاب] به آنها ظلم نمی‌شود

و خداوند [برای تنبیه (بیدار کردن) منعمان کافر به نعمت‌های خداوند] مثلی زده [حالت] قریه‌ای (روستایی، شهری) را که [از همهٔ آنچه که ترساننده است از حملهٔ دشمنان و تنگی معیشت و آلام ابدان و غُموم (غم‌ها) نفوس] امن و مطمئن (آرام) بود و رزقش به فراخی (فراوانی) از هر جایی [که در آنجا یافت می‌شد و آن قریه به آن احتیاج داشت] به آنجا می‌رسید پس [اهل آن با غفلت از مُنْعِم (نعمت دهنده) و بَطَر (سرمستی)] به نعمت‌های خداوند کفران (ناسپاسی) کردند پس خداوند [به عنوان جزاء برای کفران و بطر آنها] به آنچه که می‌کردند بر آنها لباس گرسنگی و ترس پوشانید

و همانا رسولی از ایشان نزد آنها آمد پس او را تکذیب کردند پس عذاب آنها را فرو گرفت و (در حالی که) آنها ستمکار بودند

پس از آنچه که خداوند حلال و پاک روزی شما کرده بخورید و نعمت خداوند را شکر کنید [و کفر (ناسپاسی) و بطر (سرمستی) مکنید چنانکه اهل این قریه کفران کردند] که تنها او را بندگی کرده باشید

جز این نیست که مردار و خون و گوشت خوک و آنچه که برای غیر خداوند برای آن صدا بلند شود را بر شما حرام کرد پس کسی که ناچار شود بدون زیاده خواهی و نه تجاوز [از اندازهٔ لازم] پس همانا خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است

و برای آنچه که زبان‌هایتان به دروغ توصیف می‌کنند نگویید که این حلال و این حرام است تا بر خداوند دروغ افتراء ببندید قطعاً کسانی که بر خداوند دروغ افتراء می‌بندند رستگار نمی‌شوند

[آنچه را که از این قول آن را قصد می‌کنند] متاعی اندک است و آنها [در آخرت] عذابی دردناک دارند

و بر کسانی که یهودی شدند آنچه را که قبلاً بر تو قصّه کردیم [ناخنداران را] حرام کرده‌ایم و ما [با تحریم آنچه که بر آنها حرام کردیم] به آنها ظلم نکردیم و لکن [خود] آنها به خودشان ظلم می‌کردند

سپس همانا پروردگارت نسبت به کسانی که [با انصرافشان از دار علم و دخولشان در تحت حکم جهل] از روی نادانی بدی کردند سپس بعد از آن توبه نمودند [و از مقام جهل برگشتند و بر آنچه که از آنها واقع شده پشیمان شدند] و بعد از آن [با تدارک آنچه از حقوق مردم که برای آنها لازم است و آنچه از حقوق خداوند که از آنها فوت شده یا برای آنها لازم است] اصلاح کردند همانا پروردگار تو البتّه آمرزنده و مهربان است

همانا ابراهیم امّتی (واحد، جماعت، مأموم و امام) فروتن (خاضع، فرمانبردار بر او) برای خداوند، حنیف (حقگرا، راستین، مُسلم، تسلیم شده، خالص) بود و از مشرکین نبود {تعریض به قریش است برای اینکه آنها می‌پنداشتند که آنها بر دین ابراهیم (ع) هستند}

شاکر بر نعمت‌های او [بود]، او را برگزید و او را به راه مستقیم هدایت کرد

و در دنیا به او نیکی دادیم {حسنه در دنیا همان اطمینان یافتن با ذکر خدا و انس با خداوند است به حیثی که چیزی از قضای الهی نزد او مکروه نباشد و به آن سهولت مخرج (راه چاره) و التذاذ در طریق الی الله و محبّت مردم و حُسن صیت (آوازه) و پاکی عیش (زندگانی) و تمتع به اولاد و برکت به کثرت و سلامت از آفات آخرت در اعقاب در پی می‌شود و همانا همهٔ اینها برای ابراهیم (ع) بود} و همانا او در آخرت البتّه از صالحان است {یعنی کسانی که فساد در وجودشان نیست و آنان کسانی هستند که جمیع آنچه از کمالات که برای انسان ممکن می‌شود را حاصل کرده‌اند}

سپس [ای محمّد (ص)] به تو وحی کردیم که از آیین ابراهیم حنیف (راستین) پیروی کن و [او] از مشرکان نبود {«ملّت» همان صورت احکام قالبی مرتبط به احکام قلب مأخوذه از صاحب احکام قلب و قالب است کما اینکه «نحله» همین صورت غیر مأخوذه از صاحب آن با شرایط مقرّره نزد آنها است}

جز این نیست که شنبه بر کسانی که دربارهٔ آن با یکدیگر اختلاف می‌کردند [محترم] قرار داده شد و همانا پروردگار تو در روز قیامت البتّه دربارهٔ آنچه که در آن با یکدیگر اختلاف می‌کردند بین آنها حکم می‌کند

با حکمت [به معنی اطلاع بر دقایق علوم که بشر از مثل آن عاجز می‌شود (خرده بینی) و قدرت بر دقایق اعمال است که امثال او از مثل آن عاجز می‌شوند (خرده کاری) و آن شأن ولایت است] {مراد از آن در اینجا دعوت از طریق باطن است با تصرّف در مدعو بحسب استعداد او، و از طریق ظاهر بحسب اقتضای حال او با اظهار معجزات و اعلام به او با خواطر و خیالات تا با آنها او را به سوی حقّ برگرداند} و موعظهٔ نیکو [اظهار آنچه است که برای مدعو نافع می‌باشد تا آن را طلب کند و آنچه که ضارّ (ضرر زننده) می‌باشد تا از آن اجتناب نماید، به حیثی که مدعو ببیند که داعى (دعوت کننده) ناصح او و طالب خیر او است و آن شأن نبوّت است] {مجادلۀ حسنه الزام خصم به حجّت و برهان یا به آنچه است که آن نزد او مسلّم است و به آن اذعان دارد چه برهان موافق آن باشد یا خیر یکسان است و آن شأن رسالت است} به راه پروردگارت [یعنی دین اسلام یا اعظم ارکان آن و همان ولایت] دعوت کن و با آنها به طرزی که آن نیکوتر است مجادله کن که پروردگار تو به کسی که از راه او گمراه است داناتر است و او به هدایت شدگان داناتر است {یعنی اینکه تو مأمور به دعوت عامّ هستی پس در دعوت کردن از جهت تفکّر در اینکه آن نفع دارد یا نه سست مشو}

و اگر [از جهت قصاص] عقوبت کردید به مثل آنچه که به آن عقوبت شُدید عقوبت کنید {لفظ شکّ برای اشعار به این است که قصاص برای مؤمن شایسته نیست، بلکه شأن او عفو است و اقدام او برای قصاص مانند مشکوک (چیز مورد شکّ) است؛ و این برای کسی است که از مرتبهٔ نفس ترقّی نکرده، و قول او: «وَلْیعْفُوا وَلْیصْفَحُوا» (و باید عفو کنند و باید صفح کنند) برای کسی است که از آن به مقام قلب عُرج (بالا برده) شده، و قول او: «وَاللَّهُ یحِبُّ الْمُحْسِنِینَ» (و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد) برای کسی است که متّصف به صفات روح است و به عبارت دیگر: اوّلی برای کسی است که رسالت را قبول کرده، و دوّمی برای کسی است که نبوّت را قبول کرده و سوّمی برای کسی است که ولایت را قبول کرده است} و اگر [از قصاص کردن] صبر [یعنی عفو و کظم غیظ] کنید البتّه آن برای صبر کنندگان بهتر است

و صبر کن و صبر کردن تو جز به [توفیق] خداوند نیست و بر آنها [یعنی بر اصحابت و آنچه که از قتل و مُثله نسبت به آنها انجام داده شده] اندوه مخور و از آنچه که [در حقّ اصحابت یا دربارهٔ تو یا دربارهٔ علیّ (ع)] مکر می‌کنند دلتنگ مباش

همانا خداوند با کسانی که تقوا پیشه کرده‌اند و کسانی که آنها نیکوکارند [یعنی دارندهٔ حُسن و همان ولایت یا احسان کننده به بدی کنندهٔ به خود هستند] است.